Spory moralne XXI wieku
Projekt popularyzatorski realizowany przez pracowników Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie wraz z ekspertami z kilku polskich ośrodków akademickich.
Zrozumieć spory, których nie da się rozstrzygnąć
Współczesność naznaczona jest coraz większą liczbą sporów moralnych. Coraz trudniej o moralną jednoznaczność osób i ich wyborów, a dla wielu środowisk postawa pluralizmu, otwarcia i deliberacji jest psychologicznie obca. Tymczasem zdrowym i rozwojowym podejściem jest próba zrozumienia świata, w którym pluralizm moralny, niejednoznaczność ocen i trudności z rozeznawaniem dobra i zła są już czymś oczywistym.
Spory moralne biorą się przeważnie z konfliktu różnych wartości i norm, a polaryzacje aksjologiczne i normatywne są naturalnym stanem funkcjonowania jednostek w społeczeństwie. Mają swoją odczuwalną atmosferę społeczną i kształtują określony barometr emocji, które nie zawsze wyrażane są w pokojowy sposób. Uwarunkowane są czynnikami kulturowymi, społecznymi, światopoglądowymi, ideologicznymi i religijnymi — poznanie ich jest kluczowe dla zrozumienia genezy toczących się dziś dyskusji. Należy się przy tym pogodzić z faktem, że spory moralne są nieusuwalne i ostatecznie nierozstrzygalne: nie ma algorytmicznych metod ich rozstrzygania, które zadowoliłyby wszystkich uczestników.
Wiedza o sporach moralnych w społeczeństwie jest niewielka. Nawet jeśli jednostki mają jakieś intuicje moralne czy wyczucie dyskutowanych zagadnień, rzadko dysponują systematycznie uporządkowaną wiedzą na ich temat — choć spory te, bezpośrednio lub pośrednio, wpływają na samorozumienie człowieka i jego funkcjonowanie w strukturach społecznych.
Głównym celem projektu jest transfer wiedzy o aktualnie prowadzonych sporach moralnych do grup społecznych zainteresowanych poszerzeniem świadomości moralnej i prowadzeniem odpowiedzialnego życia. Projekt ma uwrażliwić odbiorców na fakt pluralizmu aksjologicznego i etycznego oraz pokazać, że dobrą optyką patrzenia na współczesne spory moralne jest optyka wieloaspektowa — i że prowadząc spory, można się od siebie nawzajem uczyć.
Projekt adresowany jest w szczególności do:
- nauczycieli uczących etyki,
- młodzieży licealnej,
- studentów kierunków humanistycznych, społecznych, przyrodniczych i technicznych,
- badaczy zajmujących się problemami moralnymi w swoich obszarach — na przykład etycznymi aspektami sztucznej inteligencji.
Do tej pory nie prowadzono w Polsce tego typu systematycznej popularyzacji wiedzy o sporach moralnych. Projekt jest autorską próbą pokazania, że możliwe jest profesjonalne przekazywanie tej wiedzy szerokiemu gronu odbiorców, dla których bardziej niż zawarte w książce debaty liczy się żywa interakcja. Wszystkie materiały nagrywane są w profesjonalnym studiu radiowym działającym w Instytucie Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie i pozostają bezpłatnie dostępne w internecie.
Cztery rodzaje materiałów
Kliknij kafelek, aby rozwinąć opis.
18 nagrań · audio Podcasty Rozmowy z etykami, filozofami, prawnikami, psychologami i kognitywistami o poszczególnych sporach moralnych. Rozwiń opis → Posłuchaj
Podcasty to podstawowa forma transferu wiedzy w projekcie. Każde nagranie poświęcone jest jednemu sporowi moralnemu i prowadzone w formie rozmowy z ekspertem, który od lat zajmuje się danym zagadnieniem naukowo.
Wśród zaproszonych gości są badacze z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie oraz z KUL, UŚ, UKSW, UMK, UP JP II, UAM, PAN i UJD.
- Czym jest moralność? — posłuchaj na YouTubedr hab. Jarosław Kucharski, prof. UIK
- Kultura dyskusji moralnych — posłuchaj na YouTubedr hab. Piotr Duchliński, prof. UIK
- Dlaczego wartości nas dzielą? — posłuchaj na YouTubeprof. dr hab. Stanisław Gałkowski
- Rola dialogu w sporach moralnych — posłuchaj na YouTubedr Magdalena Kozak
- Od kiedy zaczyna się człowiek? — posłuchaj na YouTubeks. prof. dr hab. Andrzej Muszala
- O aborcji na spokojnie — posłuchaj na YouTubeks. dr Grzegorz Wąchol
- Gdzie kończy się człowiek, a zaczyna algorytm — posłuchaj na YouTubemgr Wiktor Deredas
- Po pierwsze filozofia. Po co studentom medycyny potrzebna jest etyka? — posłuchaj na YouTubedr Jarosław Mikuczewski SJ
- Spory moralne w bioetyce włoskiej — posłuchaj na YouTubeks. prof. dr hab. Andrzej Kobyliński
- Spór o rolę uniwersytetu w kulturze — posłuchaj na YouTubeprof. dr hab. Agnieszka Lekka-Kowalik
- O autorytecie — posłuchaj na YouTubeprof. dr hab. Jacek Wojtysiak
- Spór moralny o funkcję popkultury — posłuchaj na YouTubedr Maciej Jemioł
- O edukację zdrowotną nie musimy się kłócić — posłuchaj na YouTubemgr Marta Czajczyńska
- Czy potrzebujemy na nowo przemyśleć etykę seksualną? — posłuchaj na YouTubeMałgorzata Terlikowska
- Kłopoty z sumieniem — posłuchaj na YouTubeks. dr hab. Miłosz Hołda, prof. UPJPII
- Spory wokół coachingu — posłuchaj na YouTubeMałgorzata Klimczyk
- Spory moralne o ulepszenie człowieka w transhumanizmie — posłuchaj na YouTubedr Waldemar Filipek
- Wokół problematyki praw zwierząt — posłuchaj na YouTubeks. dr Tymoteusz Mietelski
12 nagrań · audio Webinaria Pogłębione wykłady i dyskusje wprowadzające w metodologię prowadzenia sporów moralnych. Rozwiń opis → Posłuchaj
Webinaria idą dalej niż podcasty: obok samego przedstawienia sporu pokazują, jak analizować go metodycznie — jakie założenia przyjmują strony, na czym polega różnica między sporem o fakty a sporem o wartości i gdzie kończy się przestrzeń racjonalnej dyskusji.
Materiał jest szczególnie przydatny nauczycielom etyki oraz studentom kierunków humanistycznych i społecznych.
- Dlaczego trudno porozumieć się w sporach moralnych? — posłuchaj na YouTubedr Jakub Synowiec
- Różne oblicza odpowiedzialności — posłuchaj na YouTubedr Magdalena Kozak
- Zachwyt i niepokój: o ciemnych stronach nowoczesnych technologii — posłuchaj na YouTubemgr Wiktor Deredas
- Robo lekarz czy lekarz z sumieniem. Medycyna wobec wyzwań sztucznej inteligencji — posłuchaj na YouTubedr Jarosław Mikuczewski SJ
- Spór o wartości w nauce — posłuchaj na YouTubeprof. dr hab. Agnieszka Lekka-Kowalik
- Spory wokół autorytetu — posłuchaj na YouTubeprof. dr hab. Jacek Wojtysiak
- Spory wokół edukacji zdrowotnej — posłuchaj na YouTubemgr Marta Czajczyńska
- Spór o granice wolności — posłuchaj na YouTubeMałgorzata Terlikowska
- Ostatni bastion transcendencji? O próbach naturalizacji sumienia — posłuchaj na YouTubeks. dr hab. Miłosz Hołda, prof. UPJPII
- Coaching — istota, wartości, rozwój — posłuchaj na YouTubeMałgorzata Klimczyk
- Spory moralne o ulepszenie człowieka w transhumanizmie — posłuchaj na YouTubedr Waldemar Filipek
- Czy tylko człowiek jest osobą? Status moralny przyrody nieożywionej i ożywionej, zwłaszcza zwierząt — posłuchaj na YouTubeks. dr Tymoteusz Mietelski
2 szkolenia · wideo Szkolenia Interaktywne warsztaty online — praca na konkretnych przykładach sporów, z możliwością zadawania pytań. Rozwiń opis → Zobacz
Szkolenia mają charakter warsztatowy: uczestnicy pracują na konkretnych, aktualnych sporach moralnych, rozpoznają w nich konflikt wartości i norm oraz uczą się prowadzić rozmowę z osobami o odmiennych przekonaniach.
Adresatami są przede wszystkim nauczyciele etyki i osoby prowadzące zajęcia z młodzieżą. Nagrania z warsztatów pozostają dostępne po ich zakończeniu.
- Etyczna argumentacja w praktyce. Jak odpowiedzialnie argumentować w sporach moralnych — obejrzyj na YouTubedr hab. Jarosław Kucharski, prof. UIK
- Jak prowadzić spory moralne? — obejrzyj na YouTubedr hab. Jarosław Kucharski, prof. UIK
8 filmów · wideo Krótkie filmy Filmiki promocyjne przybliżające pojedyncze spory moralne w kilku minutach. Rozwiń opis → Zobacz
Krótkie filmy to najbardziej przystępna forma materiałów w projekcie. W kilku minutach pokazują, o co toczy się dany spór, jakie stanowiska są w nim reprezentowane i dlaczego warto go rozumieć.
Formuła sprawdza się szczególnie w pracy z młodzieżą licealną jako wprowadzenie do dłuższej rozmowy.
- Zaproszenie do projektu — obejrzyj na YouTubedr hab. Piotr Duchliński, prof. UIK
- Spór o moralność w świecie technologii — obejrzyj na YouTubedr hab. Anna Bugajska, prof. UIK
- Jak nowe technologie zmieniają nas i społeczeństwo — obejrzyj na YouTubemgr Wiktor Deredas
- Aborcja, skrzypek i morderstwo. Analiza logiczna wybranych argumentów w sporze o aborcję — obejrzyj na YouTubedr Jakub Pruś
- Spór moralny o funkcję popkultury — obejrzyj na YouTubedr Maciej Jemioł
- Dystopia płci, płeć w dystopii — obejrzyj na YouTubedr hab. Anna Bugajska, prof. UIK
- Eksterytorialność moralna i Wyspa Epsteina — obejrzyj na YouTubedr hab. Jarosław Kucharski, prof. UIK
- Osobne światy. O ukrytych źródłach sporów moralnych — obejrzyj na YouTubemgr Wiktor Deredas
Materiały do pobrania
Trwałe efekty projektu gromadzimy w repozytorium wiedzy — każdy zainteresowany może nieodpłatnie pobrać materiały popularyzujące wiedzę o współczesnych sporach moralnych.
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II”. Numer umowy: POPUL/SN/0231/2024/021.
